Spotkanie konsorcjum infrastruktury badawczej laserów wielkiej mocy

Delegacja przedstawicieli europejskiej infrastruktury badawczej ELI Nuclear Physics z Rumunii odbyła 8 czerwca 2026 r. wizytę w Wojskowej Akademii Technicznej, która jest koordynatorem Krajowego Konsorcjum ELI-Polska. Spotkanie było okazją do przedstawienia potencjału naukowego Akademii m.in. w rozwijaniu technologii laserowych i nowych materiałów kompozytowych do zastosowań militarnych i obronnych.

W spotkaniu uczestniczyli: Rektor-Komendant WAT gen. bryg. prof. dr hab. inż. Przemysław Wachulak, Dyrektor Instytutu Optoelektroniki dr hab. inż. Krzysztof Kopczyński, prof. WAT, Dziekan Wydziału Nowych Technologii i Chemii dr hab. inż. Anna Spadło, prof. WAT. Instytut Optoelektroniki reprezentowali ponadto: prof. dr hab. inż. Henryk Fiedorowicz, płk. dr hab. Jacek Wojtanowski, prof. WAT i Maciej Nowakowski, pełniący funkcję Dyrektora Krajowego Konsorcjum ELI-Polska, a Wydział Nowych Technologii i Chemii – prof. dr hab. inż. Małgorzata Kopytko.

ELI Nuclear Physics reprezentowali Dyrektor naukowy prof. Victor Malka, Dyrektor techniczny prof. Ioan Dancus, Kierownik Oddziału Eksperymentów Gamma prof. Dimiter Balabanski, Kierownik Oddziału Eksperymentów Laserowych dr Domenico Doria, Kierownik Oddziału Systemu Gamma dr Catalin Matei.

Podczas spotkania rozmawiano o dalszych możliwościach rozwijania technologii laserowych w oparciu o potencjał naukowy i aparaturowy WAT. Podkreślono, że naukowcy z Instytutu Optoelektroniki prowadzą własne, zaawansowane badania nad układami światłowodowymi wielkiej mocy oraz oddziaływaniem ultra-krótkich impulsów laserowych z materią. WAT ma ogromne doświadczenie w budowie laserowo-plazmowych źródeł promieniowania, które wpisują się w agendę badawczą ośrodków ELI. Wydział Nowych Technologii i Chemii zaprezentował swoje doświadczenie w obszarze inżynierii materiałowej, detektorów podczerwieni i testowania nowych materiałów kompozytowych.

Na spotkaniu omawiano technologie dual-use, zastosowania laserów dla wojska, medycyny i gospodarki. Podkreślano zasadność współpracy z ośrodkami w Polsce – kraju o strategicznym znaczeniu w kontekście naukowym, będącym wschodnią flanką NATO.

W projekt Extreme Light Infrastructure (ELI) zaangażowane są Czechy, Węgry, Rumunia, Polska, Niemcy, Włochy, Francja, Litwa i Wielka Brytania. ELI Nuclear Physics to zaawansowana infrastruktura badawcza w dziedzinie fizyki fotonowej jądrowej. Jest to „filar jądrowy” europejskiej infrastruktury badawczej ELI (Extreme Light Infrastructure). W praktyce ELI NP oferuje europejskim naukowcom unikalną możliwość prowadzenia eksperymentów, w których ekstremalnie intensywne światło laserowe oddziałuje z jądrami atomowymi. Badacze zyskują nowe możliwości badań podstawowych i aplikacyjnych – od zrozumienia struktury materii po potencjalne technologie medyczne i energetyczne. To największa inwestycja w badania naukowe w historii Rumunii, sfinansowana wspólnie przez Komisję Europejską i rząd rumuński, a realizowana przez Narodowy Instytut Fizyki i Inżynierii Jądrowej im. Horia Hulubei.

Krajowe Konsorcjum ELI-Polska skupia 11 polskich uczelni i jednostek naukowych, które koordynują współpracę, realizują projekty badawcze z wykorzystaniem europejskiej infrastruktury oraz szkolą kadrę. Polscy naukowcy oraz studenci mogą bezpłatnie zgłaszać projekty i korzystać z aparatury badawczej. Wojskowa Akademia Techniczna jest liderem krajowego projektu, sieć współtworzą: Narodowe Centrum Badań Jądrowych w Świerku, Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy w Warszawie, Instytut Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie, Instytut Chemii Fizycznej PAN w Warszawie, Uniwersytet Warszawski. Politechnika Warszawska, Politechnika Wrocławska, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet w Białymstoku i Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach.

WAT koordynuje działania Krajowego Konsorcjum ELI-Polska na rzecz budowania silnej pozycji Europy w obszarze bezpieczeństwa i odporności technologicznej. Wspólnie z Uniwersytetem Warszawskim Akademia zorganizowała 9 czerwca spotkania informacyjne i krajową konferencję ELI-Days. W ramach sieci WAT odpowiada przede wszystkim za koordynację nauki z przemysłem, w tym za maksymalne wykorzystanie przez polskich badaczy potencjału laserów w Czechach, Rumunii i na Węgrzech.

Bliska współpraca Akademii z twórcą idei ELI sprawiła, że w 2022 roku noblista w dziedzinie fizyki laserowej, prof. Gérard Mourou, otrzymał tytuł doktora honoris causa Wojskowej Akademii Technicznej. W wyniku zainicjowanego przez prof. Gérarda Mourou projektu ELI powstały trzy wielkie infrastruktury badawcze, umiejscowione w Czechach, Rumunii i na Węgrzech. Zbudowano tam największe i najpotężniejsze na świecie systemy laserowe na potrzeby badań w różnych obszarach nauki, poczynając od medycyny, poprzez fizykę jądrową i zjawiska kwantowe.

Badania ELI obejmują różne dyscypliny naukowe. Ich potencjalne zastosowania umożliwią m.in. rozwój precyzyjnej radioterapii nowotworowej i diagnostyki medycznej, unieszkodliwianie odpadów nuklearnych, generowanie czystej energii z fuzji jądrowej oraz tworzenie zaawansowanych nanomateriałów i testowanie elektroniki kosmicznej.